Poradniki · Gwinty · DIN 961 · DIN 960 · 18.10.2026
Gwint metryczny zwykły i drobnozwojny — czym się różnią i kiedy który
Gwint metryczny ISO ma dwa szeregi skoków: zwykły i drobnozwojny. Zwykły jest domyślny — jeśli oznaczenie podaje samą średnicę, np. M10, chodzi właśnie o niego. Drobnozwojny trzeba nazwać wprost, podając skok: M10 × 1,25 albo M10 × 1.
Opracowanie: specjaliści Świata Śrub · Źródła i zasady redakcyjne
Przykład pomiaru: M10 czy M10 × 1,25
przykład i kontrola przed zakupem
Przykład i kontrola
wskazówki doboru, nie zatwierdzenie zamiany
Zmierz odległość od pierwszego do jedenastego wierzchołka: to dziesięć odstępów. Odcinek 15 mm wskazuje podziałkę 1,5 mm, a 12,5 mm — 1,25 mm. Potwierdź średnicę i zarys wzornikiem. Wynik nie sprawdza tolerancji gwintu.
- Licz odstępy, nie same widoczne wierzchołki.
- Przy gwincie drobnym podaj skok w zamówieniu i na narzędziu.
- Do nacinania otworu użyj tabeli wierteł, a do kontroli tolerancji właściwego sprawdzianu.
Jak czytać oznaczenie
wg ISO 261
Litera M oznacza gwint metryczny o kącie zarysu 60°, liczba po niej — średnicę nominalną w milimetrach. Skok (odległość między sąsiednimi zwojami) podaje się tylko dla gwintu drobnozwojnego, po znaku „×”. Za wymiarem może stać tolerancja: 6g dla gwintu zewnętrznego (śruby) i 6H dla wewnętrznego (nakrętki) to standard w elementach złącznych i zwykle się jej nie pisze.
domyślny, nie podaje się go w oznaczeniu
As wg ISO 898-1
podany po znaku ×
o ok. 6 % więcej niż M10
podany po znaku ×
o ok. 11 % więcej niż M10
Skoki zwykłe i drobne
M8–M24 · wg ISO 261 i ISO 898-1
| Średnica | skok zwykły [mm] | As zwykły [mm²] | skok drobny [mm] | As drobny [mm²] |
|---|---|---|---|---|
| M8 | 1,25 | 36,6 | 1 | 39,2 |
| M10 | 1,5 | 58,0 | 1,25 · 1 | 61,2 · 64,5 |
| M12 | 1,75 | 84,3 | 1,5 · 1,25 | 88,1 · 92,1 |
| M14 | 2 | 115 | 1,5 | 125 |
| M16 | 2 | 157 | 1,5 | 167 |
| M20 | 2,5 | 245 | 1,5 | 272 |
| M24 | 3 | 353 | 2 | 384 |
Co zyskujesz, a co tracisz
drobnozwojny wobec zwykłego
Zyskujesz
- większy przekrój czynny+4–11 %
- mniejszy kąt wzniosu — lepsza samohamownośćtak
- dokładniejsza regulacja na obróttak
- płytszy zarys w cienkich ściankachtak
dlatego drobny skok w regulacji, hydraulice i cienkościennych tulejach
Tracisz
- odporność na zerwanie gwintu w miękkim materialemniejsza
- tolerancja na zabrudzenie i uszkodzeniamniejsza
- zgodność z ocynkiem ogniowymkłopotliwa
- dostępność nakrętek i narzędzimniejsza
dlatego w budowie maszyn i konstrukcjach domyślny jest gwint zwykły
Wskazanie inżynierskie
typowe zastosowania, nie wymóg normy
Gwint drobnozwojny wybiera się świadomie, z konkretnego powodu — nie dlatego, że jest „mocniejszy”.
- Drobny: elementy regulacyjne i nastawcze, cienkościenne tuleje i rury, połączenia narażone na drgania (drobny skok nieznacznie poprawia samohamowność, ale nie zastępuje zabezpieczenia), śruby o dużej średnicy w stali o wysokiej wytrzymałości.
- Zwykły: gwinty w aluminium, żeliwie i innych miękkich materiałach (głębszy zarys lepiej przenosi obciążenie), montaż w zabrudzonym środowisku, częste rozkręcanie, elementy ocynkowane ogniowo, wszędzie tam, gdzie nakrętka ma być dostępna od ręki.
Jak rozpoznać skok bez wzornika
suwmiarka wystarczy
- Zmierz suwmiarką odcinek obejmujący 10 skoków (11 wierzchołków zarysu) i podziel przez 10. Dla M10 odcinek ten ma 15 mm przy gwincie zwykłym, 12,5 mm przy skoku 1,25 i 10 mm przy skoku 1.
- Przyłóż śrubę do znanej śruby tej samej średnicy, zwój do zwoju. Przy różnym skoku zwoje rozjadą się już po kilku zwojach.
- Wzornik do gwintów (grzebień z szablonami skoku) rozstrzyga od razu — warto go mieć przy każdym regale ze śrubami drobnozwojnymi.
Z katalogu
produkty, o których mowa w artykule · ceny brutto
- DIN 961 · 89 wariantówŚruba z łbem sześciokątnym DIN 961, kl. 10.9, bez powłokiod 58,27 złbrutto/opak
- DIN 960 · 160 wariantówŚruba z łbem sześciokątnym DIN 960, kl. 10.9, bez powłokiod 46,92 złbrutto/opak
- 15 wariantówGwintownik ABRABORO - HSS-G, maszynowyod 21,57 złbrutto/szt
- 1 wariantSuwmiarka analogowa 150 mmod 65,96 złbrutto/szt
- DIN 961 · 49 wariantówŚruba z łbem sześciokątnym DIN 961, kl. 10.9, cynk płatkowyod 81,76 złbrutto/opak
- DIN 960 · 61 wariantówŚruba z łbem sześciokątnym DIN 960, kl. 10.9, cynk płatkowyod 59,88 złbrutto/opak
- 24 wariantyGwintownik ABRABORO - HSS-G, DIN352od 14,92 złbrutto/kpl
- 1 wariantSuwmiarka cyfrowaod 144,91 złbrutto/szt
Źródła i dokumentacja
Wskazane materiały i wydania norm wykorzystano przy opracowaniu artykułu. Link do normy może prowadzić do opisu wydawcy; dostęp do pełnego tekstu bywa płatny. Wskazania inżynierskie oznaczamy osobno od wymagań norm.
- 1.
ISO 261 / ISO 262 / ISO 965-1
ISO
Szeregi średnic i skoków oraz oznaczanie tolerancji gwintu metrycznego.
- 2.
Czytaj dalej
Poradniki · 54 artykuły- Gwinty9 minOtwór pod gwint: tabela wierteł M2–M36 (zwykły i drobnozwojny)
- Gwinty6 minGwint calowy UNC i UNF: tabela rozmiarów i jak go rozpoznać
- Gwinty9 minGwint trapezowy Tr wg DIN 103: oznaczenie, wymiary, nakrętki