Jak gwintować gwintownikiem i narzynką: gwintowanie ręczne krok po kroku

Dla zwykłego M8 nacinanego gwintownikiem tabela podaje 6,8 mm. Otwór musi być głębszy od wymaganego pełnego gwintu: trzeba uwzględnić nakrój, wióry i stożek wiertła. Nie przenoś tej średnicy na wygniatak ani gwint EG pod wkładkę.

• Sprawdź materiał, głębokość i rodzaj otworu przed wyborem gwintownika.
• Zastosuj kolejność narzędzi i sposób odprowadzania wióra z instrukcji konkretnego zestawu.
• Kontrolę tolerancji wykonaj sprawdzianem; próba śrubą jest tylko kontrolą wstępną.

• 1. Nakiełek. Zaznacz środek punktakiem albo nawiertakiem. Oś otworu wyznacza oś gwintu.
• 2. Wiercenie. Wiertło z tabeli otworów pod gwint, w stali z chłodzeniem. Otwór nieprzelotowy wierć głębiej o długość nakroju gwintownika — niżej, ile to jest.
• 3. Fazka. Pogłęb wejście otworu stożkowo do średnicy gwintu, np. fazownikiem. Gwintownik się wycentruje, a pierwszy zwój nie wywinie się nad powierzchnię.
• 4. Mocowanie. Część zamocuj w imadle tak, żeby otwór był pionowo. Gwintownik nr 1 zaciśnij w pokrętle dobranym do kwadratu chwytu — za duże pokrętło daje za dużą dźwignię na małym gwintowniku.
• 5. Start prostopadle. Pierwsze dwa, trzy obroty wykonaj z lekkim naciskiem w osi. Potem sprawdź kątownikiem w dwóch płaszczyznach, pod 90° do siebie. Krzywy start koryguje się tylko teraz; po kilku zwojach już się nie da.
• 6. Olej i łamanie wióra. Posmaruj gwintownik olejem do gwintowania. Kręć w prawo, bez dociskania — po pierwszych zwojach gwintownik prowadzi się sam. Przy klasycznym zestawie ręcznym stosuj cofanie do łamania wióra zgodnie z instrukcją; nie przenoś tego cyklu automatycznie na gwintownik spiralny lub wygniatak.
• 7. Gwintownik nr 2, potem nr 3. Każdy następny wkręć najpierw palcami w nacięty gwint, dopiero potem załóż pokrętło. Prowadzi go gwint, nie ręka.
• 8. Kontrola. Śruba ma wejść ręką na całą długość gwintu. Przy kontroli seryjnej rozstrzyga sprawdzian gwintowy trzpieniowy.

• Otwór przelotowy: gwintownik z prostym rowkiem i nakrojem śrubowym (forma B) pcha wiór przed sobą, na wylot otworu.
• Otwór nieprzelotowy: gwintownik ze spiralnym rowkiem wyprowadza wiór do góry, a krótki nakrój pozwala naciąć gwint bliżej dna.
• Gwintownik maszynowy ręcznie: w otworze przelotowym i w miękkim materiale można go prowadzić w pokrętle. W nieprzelotowym bezpieczniejszy jest komplet trzech gwintowników — każdy zdejmuje tylko część materiału, więc moment jest mniejszy.

• Zaznacz głębokość na gwintowniku taśmą albo markerem. Przestań kręcić, zanim narzędzie oprze się o dno albo o wióry.
• Przed każdym kolejnym gwintownikiem i przed ostatnimi obrotami wykańczającego wyjmij narzędzie i usuń wióry z otworu — odpowiednim narzędziem lub odsysaniem, bez chwytania ostrych wiórów ręką. Nie wydmuchuj ich w stronę ludzi.
• Gdy opór rośnie skokowo, zatrzymaj się. Cofnij, oczyść, dolej oleju. Gwintownik ze stali szybkotnącej jest twardy i kruchy: siła w bok na pokrętle albo dociskanie na siłę łamie go w otworze.
• Złamany gwintownik trudno usunąć, bo jest twardszy od zwykłego wiertła. Lepiej przerwać wcześniej, niż ratować potem część.

• 1. Średnica pręta. Przygotuj pręt w granicach z tabeli. Za gruby przeciąża narzynkę i daje gwint zbyt ciasny, za cienki — zwoje bez pełnych wierzchołków.
• 2. Fazka na pręcie. Sfazuj koniec pręta na stożek. Narzynka łatwiej chwyta i startuje prosto.
• 3. Mocowanie. Pręt zamocuj pionowo w imadle, możliwie krótko nad szczękami. Narzynkę dokręć w oprawce wkrętami, które wchodzą w nawiercenia na jej obwodzie.
• 4. Start prostopadle. Pierwsze zwoje z lekkim naciskiem, potem sprawdź, czy oprawka leży poziomo. Prowadnik narzynki, mocowany w oprawce razem z nią, ułatwia prosty start.
• 5. Olej i łamanie wióra. Kręć z olejem i co pół obrotu cofnij narzynkę, żeby wiór się złamał.
• 6. Kontrola. Nakrętka ma wejść ręką na całą długość gwintu. Przy kontroli seryjnej rozstrzyga sprawdzian pierścieniowy.

• HSS-G — do stali niestopowych i konstrukcyjnych. Komplet gwintowników HSS-G M3–M12 producent przeznacza do stali o wytrzymałości do 800 N/mm².
• HSS-Co — do stali nierdzewnych i twardszych stali, producenci podają do ok. 1000 N/mm². W katalogu: gwintowniki maszynowe HSS-Co.
• Stal nierdzewna: dobierz geometrię, środek obróbkowy i parametry do jej gatunku. Częstsze cofanie nie jest uniwersalną instrukcją dla wszystkich gwintowników.
• Gwintownik z wiertłem i chwytem sześciokątnym wierci i gwintuje w jednym przejściu, we wkrętarce. To narzędzie do otworów przelotowych w cienkim materiale: producenci podają grubość do ok. jednej średnicy gwintu. Z otworu wycofuje się je na obrotach w lewo. W katalogu: gwintownik z wiertłem.
• Pokrętło dobiera się do zakresu gwintów. W katalogu są pokrętła do gwintowników od M1–M8 do M13–M32, także z grzechotką — do pracy tam, gdzie nie da się obrócić pokrętła o pełny obrót. Oprawkę do narzynek wybiera się po wymiarze narzynki.