Poradniki · Podkładki · DIN 125 A · DIN 9021 · 18.10.2026
Podkładka zwykła, powiększona czy żadna — praktyka, nie przesąd
Zwykłą podkładkę rozważ do ochrony powierzchni i zapewnienia oparcia; powiększoną — gdy potrzebna jest większa powierzchnia docisku. Sprawdź również grubość, twardość, materiał i geometrię otworu. Sam napis DIN 9021 nie potwierdza nośności nad otworem owalnym, a zwykła podkładka płaska nie jest zabezpieczeniem przed samoodkręcaniem. Wymagania dokumentacji połączenia mają pierwszeństwo.
Opracowanie: specjaliści Świata Śrub · Źródła i zasady redakcyjne
Dobór w trzech krokach
zadanie · geometria · twardość
Wskazanie inżynierskie
praktyka doboru; dokumentacja ma pierwszeństwo
- Zadanie: ochrona powierzchni, rozłożenie nacisku lub oparcie nad otworem. Jeśli potrzebne jest zabezpieczenie przed odkręceniem, dobierz osobną metodę.
- Geometria: sprawdź otwór pod śrubę, średnicę zewnętrzną i grubość. Nad szczeliną lub dużym otworem cienka, szeroka podkładka może się ugiąć.
- Wykonanie: twardość odpowiednia do śruby, materiał do środowiska i powierzchnia zgodna z procedurą dokręcania. 200 HV i 300 HV nie określają same w sobie tarcia.
Do czego naprawdę służy podkładka
nacisk · powierzchnia · otwór
- Rozłożenie nacisku. Siła napięcia wstępnego dociska materiał na pierścieniu między średnicą oporową łba a otworem. Gdy materiał jest miękki — aluminium, tworzywo, drewno, cienka blacha — ten nacisk może go trwale wgnieść, a połączenie traci napięcie. Podkładka powiększa powierzchnię docisku.
- Ochrona powierzchni. Łeb lub nakrętka obracane przy dokręcaniu ścierają powłokę malarską i ocynk. Podkładka pod obracanym elementem przejmuje to tarcie.
- Przykrycie otworu. Otwór powiększony zmniejsza pierścień, na którym opiera się łeb, a otwór owalny wychodzi poza niego; podkładka (grubsza lub powiększona) przykrywa otwór i daje łbowi pełne oparcie.
Zwykła podkładka płaska nie jest zabezpieczeniem przed samoodkręcaniem. Jeśli połączenie traci docisk, rozróżnij osiadanie, obrót i ryzyko zgubienia nakrętki. Sam opór nakrętki samohamownej nie potwierdza zachowania siły. Mechanizmy i dobór podkładek klinujących, klejów oraz nakrętek opisuje poradnik o zabezpieczeniu śrub.
Policz nacisk, zanim dobierzesz podkładkę
M10 kl. 8.8 · napięcie wstępne ok. 25 kN
Do porównania przyjmijmy siłę docisku 25 kN i otwór przelotowy 11 mm pod M10 (szereg średni wg ISO 273). To założenie ilustracji nacisku, a nie nastawa klucza ani wynik dla każdej śruby 8.8. Tabela momentów ma odrębne założenia tarcia. Przy tej samej przyjętej sile średni nacisk zależy od powierzchni oparcia:
średnica oporowa łba 14,6 mm, otwór 11 mm
wartość średnia z uproszczonego rachunku; wymaga porównania z dopuszczalnym naciskiem podłoża
25 000 N / 72 mm²
średnica zewnętrzna 20 mm, otwór 11 mm
ok. trzykrotnie mniejszy niż bez podkładki
25 000 N / 219 mm²
średnica zewnętrzna 30 mm, otwór 11 mm
teoretycznie; cienka podkładka nie rozkłada siły na całą powierzchnię
25 000 N / 612 mm²
Która podkładka — w jakiej sytuacji
praktyka warsztatowa, nie wymóg normy
Materiał i otwór — wybór
- stal, otwór normalny, bez powłokisprawdź dokumentację
- powierzchnia malowana lub ocynkowanaDIN 125 A
- otwór powiększony lub owalnypowiększona lub grubsza
- aluminium, tworzywo, cienka blachadobrana powierzchnia i grubość
- drewnoDIN 440 / duża
kierunki doboru; samo przykrycie otworu nie potwierdza wystarczającej sztywności podkładki
Klasa śruby — twardość podkładki
- śruby do klasy 8.8200 HV
- śruby 10.9300 HV
- połączenia sprężane w konstrukcjachPN-EN 14399
klasa twardości wg ISO 7089 / ISO 7093-1; dla 12.9 — podkładki hartowane wg uzgodnienia, poza zakresem ISO 7089
Wymiary podkładek M8–M16 — mm
| Gwint | DIN 125 A | DIN 9021 |
|---|---|---|
| M8 | 8,4 × 16 × 1,6 | 8,4 × 24 × 2 |
| M10 | 10,5 × 20 × 2 | 10,5 × 30 × 2,5 |
| M12 | 13 × 24 × 2,5 | 13 × 37 × 3 |
| M16 | 17 × 30 × 3 | 17 × 50 × 3 |
otwór × średnica zewnętrzna × grubość
W konstrukcjach stalowych PN-EN 1090-2 dla śrub niesprężanych w otworach normalnych zwykle nie wymaga podkładek; wymaga ich przy otworach powiększonych i owalnych. Połączenia sprężane wykonuje się kompletnymi zestawami wg PN-EN 14399 — śruba, nakrętka i podkładki od jednego producenta, dostarczane jako zestaw o wspólnym oznaczeniu partii.
Przykład: M10 w cienkiej blasze z otworem owalnym
szerzej nie zawsze znaczy wystarczająco
Wskazanie inżynierskie
co ustalić przed wyborem DIN 9021
Powiększona podkładka DIN 9021 M10 ma w tabeli wymiary 10,5 × 30 × 2,5 mm. To pozwala sprawdzić jej obrys, ale nie dowodzi, że przeniesie docisk nad dowolną szczeliną. Potrzebne są wymiary otworu, podparcie, siła, twardość i ocena ugięcia; rozwiązaniem może być grubsza podkładka lub dobrana blacha podkładowa. Nie zwiększaj momentu, żeby skompensować odkształcanie blachy.
Czego nie robić
błędy, które kosztują napięcie wstępne
Wskazanie inżynierskie
praktyka montażowa
Każdy z poniższych błędów zmniejsza napięcie wstępne albo ukrywa problem, który trzeba rozwiązać inaczej.
- Podkładka sprężysta (DIN 127) w połączeniu sprężanym. Spłaszcza się już przy niewielkiej części napięcia śruby klasy 8.8 i wyższej, więc potem nie działa jak sprężyna i nie przeciwdziała samoodkręcaniu. Norma DIN 127 została wycofana bez zamiennika. Przy drganiach dobierz metodę do przyczyny poluzowania i warunków powierzchni; porównanie zawiera poradnik o zabezpieczeniu śrub.
- Stos podkładek „dla wyrównania”. Każda dodatkowa powierzchnia styku osiada pod obciążeniem i powoduje utratę części napięcia wstępnego. Jeśli śruba jest za długa, zmień jej długość, a nie liczbę podkładek.
- Miękka podkładka pod twardą śrubą. Podkładka 200 HV pod łbem śruby 10.9 może zostać wgnieciona przy dokręcaniu; do 10.9 używaj podkładek 300 HV, do 12.9 — podkładek hartowanych dobranych do połączenia.
- Miękka lub podatna przekładka bez sprawdzenia osiadania. Tworzywo albo miękki metal może zmienić docisk i tarcie; funkcja izolowania czy uszczelniania nie potwierdza nośności. Takie elementy wymagają doboru do konkretnego połączenia.
Z katalogu
produkty, o których mowa w artykule · ceny brutto
- DIN 125 A · 17 wariantówPodkładka okrągła DIN 125 A, kl. 300 HV, cynk płatkowyod 38,62 złbrutto/opak
- DIN 9021 · 5 wariantówPodkładka poszerzana DIN9021od 7,38 złbrutto/kg
- DIN 125 A · 19 wariantówPodkładka okrągła DIN 125 A, stal nierdzewna A2od 12,63 złbrutto/opak
- DIN 9021 · 12 wariantówPodkładka okrągła DIN 9021, stal nierdzewna A2od 18,39 złbrutto/opak
- DIN 125 A · 3 wariantyPodkładka płaska DIN125 / ISO7089od 12,30 złbrutto/kg
- DIN 9021 · 16 wariantówPodkładka okrągła DIN 9021, kl. 200 HV, ocynk białyod 48,22 złbrutto/opak
Źródła i dokumentacja
Wskazane materiały i wydania norm wykorzystano przy opracowaniu artykułu. Link do normy może prowadzić do opisu wydawcy; dostęp do pełnego tekstu bywa płatny. Wskazania inżynierskie oznaczamy osobno od wymagań norm.
- 1.
ISO 7089:2000 — Plain washers, normal series
ISO
Zakres wymiarów i klasy twardości podkładek; dobór nie sprowadza się do średnicy zewnętrznej.
- 2.
Metallic hardness measurement (07/2020)
Bossard
Rozdział Plain or Flat Washers: znaczenie twardości podkładki i kompatybilności ze śrubą.
- 3.
ISO 7089 / ISO 7093-1 / ISO 7092
ISO
Wymiary i klasy twardości podkładek.
- 4.
ISO 273
ISO
Średnice otworów przelotowych.
- 5.
EN 338 / EN 1090-2
CEN / krajowe jednostki normalizacyjne
Dane i wymagania wykorzystane w przykładach dla drewna i konstrukcji stalowych.
Czytaj dalej
Poradniki · 54 artykuły- Montaż12 minZabezpieczenie połączeń śrubowych przed odkręceniem
- Momenty9 minTabela momentów dokręcania M4–M24
- Normy5 minDIN 125 a ISO 7089 — czym różnią się podkładki okrągłe