Tabela momentów dokręcania M4–M24

• Jest moment i procedura w dokumentacji maszyny lub złącza? Zastosuj je razem z podanym stanem powierzchni, smarowaniem i zasadami ponownego użycia.
• Korzystasz z tabeli 8.8–12.9? Potwierdź klasę, gwint zwykły, stalowy gwint wewnętrzny, powierzchnię oporową oraz założenie μG = μK = 0,12. Sama nazwa powłoki nie potwierdza tego tarcia.
• A2-70, A4-70 lub A4-80? Przejdź do osobnej tabeli nierdzewnych: μ = 0,10 jest jej założeniem, a nie obietnicą dla każdej pasty.
• Inne warunki lub brak danych o tarciu? Tabela nie daje jeszcze nastawy klucza. Potrzebne są dane dostawcy albo obliczenie połączenia.

Tabela wg VDI 2230 (arkusz 1, tablica A1) dla gwintu zwykłego, μG = μK = 0,12, 90 % wykorzystania Rp0,2 min. Wartości w Nm. Dotyczy śrub stalowych wg ISO 898-1 dokręcanych na stali; nie dotyczy nierdzewnych (te mają osobną tabelę niżej), gwintów w aluminium, żeliwie ani tworzywach.

• Wybór wiersza i kolumny: M12 × 1,75 to gwint zwykły; kolumna 8.8 daje 84 Nm. Oznaczenie klasy odczytaj z elementu i dokumentacji.
• Warunki: połączenie stal–stal, μG = μK = 0,12 i powierzchnia oporowa zgodna z założeniami. Nie wyznaczaj tarcia z samego słowa „ocynk”.
• Zmiana podczas montażu: dodanie pasty, inna powłoka albo nakrętka samohamowna wymaga ponownego ustalenia procedury. Nie poprawiaj 84 Nm dowolnym procentem.
• Kontrola narzędzia: wybierz klucz, którego deklarowany zakres i instrukcja obejmują tę nastawę, oraz właściwą nasadkę. Sposób obciążania i przedłużki sprawdź w instrukcji narzędzia.

Wg tablic Bossarda (2025) i Reyhera (2020), zgodnych w każdej komórce co do 3 %; podano wartości Bossarda. Gwint zwykły, μG = μK = 0,10, 90 % wykorzystania Rp0,2 min., wartości w Nm. To inne tarcie niż w tabeli dla 8.8–12.9, więc liczb z obu tabel nie zestawiaj wprost. Założenie μ = 0,10 trzeba potwierdzić dla konkretnej pary powierzchni i środka montażowego. Sama nazwa MoS₂ ani obecność pasty nie potwierdza tej wartości. Dolny koniec potwierdzonego zakresu tarcia jest istotny przy sprawdzaniu przeciążenia śruby; nie jest zgodą na przyjęcie dowolnie niskiego współczynnika. Ryzyko zatarcia nierdzewnego gwintu i środki zaradcze opisuje poradnik A2 czy A4.

Wszystko poniżej zmienia tarcie, a więc i to, ile z momentu trafia do śruby.

• Dodatkowe smarowanie — może obniżyć tarcie i zwiększyć napięcie śruby przy tej samej nastawie. Nazwa pasty nie wyznacza jednego współczynnika dla wszystkich materiałów i powłok. Potrzebny jest potwierdzony zakres tarcia dla całego układu.
• Cynk płatkowy (fl Zn) — system może zawierać zintegrowany środek smarny o ustalonym zakresie tarcia. Korzystaj z danych dla konkretnego systemu i partii; nazwa powłoki nie wystarcza do przyjęcia μ = 0,12.
• Ocynk galwaniczny (oc.B) — pasywacja, uszczelnienie, środek smarny i stan powierzchni wpływają na tarcie. Samo oznaczenie „oc.B” nie potwierdza μ = 0,12; dane powłoki i warunki montażu ustal z dostawcą.
• Ocynk ogniowy (tZn) — stan powłoki i smarowanie zmieniają tarcie. Dla zestawów HV stosuj dane dostawy, klasę k i procedurę montażu zestawu; nie zastępuj ich ogólną tabelą dla klasy śruby.
• Nierdzewne A2 / A4 — wymagają uwzględnienia ryzyka zatarcia i doboru środka montażowego. Osobna tabela powyżej zakłada μ = 0,10; nie potwierdza tej wartości dla dowolnej pasty i pary materiałów.
• Podkładka — twarda podkładka (200 HV do klasy 8.8, 300 HV do 10.9, dla 12.9 hartowana wg uzgodnienia) pomaga zapewnić właściwą powierzchnię oporową, ale nie ustala współczynnika tarcia. Stan tej powierzchni i smarowanie nadal wymagają sprawdzenia. Podkładka sprężysta DIN 127 zmienia D_Km i tarcie.
• Nakrętka samohamowna — wkładka poliamidowa (DIN 985) lub odkształcony gwint (DIN 980) dodaje moment samohamowności (przewijania). Sposób jego uwzględnienia i ewentualnego pomiaru musi określać procedura; nie wystarczy bezwarunkowo przyjąć nastawy z tabeli.
• Klucz udarowy — nie kontroluje momentu. Do napięcia wstępnego z tabeli dokręca się kluczem dynamometrycznym lub metodą kąta obrotu.
• Ponowne użycie — po pierwszym dokręceniu powłoka i wierzchołki gwintu są zmienione, więc tarcie jest inne niż przy pierwszym montażu (dla ocynku galwanicznego bez smaru zwykle rośnie), a śruba 10.9 / 12.9 mogła już przekroczyć granicę plastyczności. Śrub sprężanych HV nie używa się ponownie.
• Gwint w miękkim materiale — w aluminium, żeliwie i tworzywach o momencie decyduje wytrzymałość gwintu wewnętrznego, nie śruby. Tabela dla klasy śruby jest wtedy bez znaczenia.