Poradniki · Normy · DIN 7991 · ISO 10642 · 18.10.2026
DIN 7991 a ISO 10642 — czym różnią się śruby imbusowe z łbem stożkowym
Śruba z łbem stożkowym i gniazdem sześciokątnym to w handlu „DIN 7991”, a według aktualnej normy — ISO 10642. Gwint i rozmiar gniazda się zgadzają, łeb nie: w ISO 10642 jest wyższy, a jego średnicę norma podaje jako teoretyczną średnicę stożka, nie jako wymiar łba. Dlatego w gotowym pogłębieniu śruba jednej normy nie zawsze siądzie tak jak śruba drugiej.
Opracowanie: specjaliści Świata Śrub · Źródła i zasady redakcyjne
Werdykt: warunkowo zamienne
DIN 7991 ↔ ISO 10642
Warunkowo zamienne. W każdym wspólnym rozmiarze, od M3 do M20, obie normy mają ten sam gwint, ten sam kąt łba 90° i to samo gniazdo — pasuje ten sam klucz imbusowy. Różni się łeb: w ISO 10642 jest wyższy o 0,16 mm przy M3 i o 1,66 mm przy M20, a jego średnicę opisano inaczej niż w DIN.
Przy zamianie w istniejącym pogłębieniu trzeba więc sprawdzić, jak łeb w nim siądzie. M18, M22 i M24 są tylko w DIN 7991; M22 i M24 mają tam łeb o kącie 60°, nie 90°.
Porównanie w skrócie
wg kart norm DIN 7991 i ISO 10642
| DIN 7991 | ISO 10642 | |
|---|---|---|
| Status | wycofana; zastąpiona przez ISO 10642 | aktualna |
| Zakres | M3–M24 | M2–M20, bez M18 |
| Kąt łba | 90°; M22 i M24 — 60° | 90° |
| Wysokość łba k | niższa | wyższa o 0,16–1,66 mm |
| Średnica łba dk | wymiar nominalny łba | średnica teoretyczna i rzeczywista min. |
| Klasy — stal | 8.8; inne wg uzgodnienia | 8.8, 10.9, 12.9 — cechowane 08.8, 010.9, 012.9 |
| Klasy — nierdzewna | A2-70 do M20, A2-50 powyżej | A2, A3, A4, A5 w klasach 50 i 70 |
| Nośność | — | ograniczona przez łeb |
| Oznaczenie | DIN 7991 – M12 × 60 – 8.8 | ISO 10642 – M12 × 40 – 12.9 |
| Zamienność | warunkowo zamienne | sprawdź łeb w pogłębieniu |
Łeb: wysokość i średnica
M3–M20 · mm
DIN 7991 podaje średnicę łba dk jako zwykły wymiar: dla M10 — 20 mm. ISO 10642 podaje dwie liczby: teoretyczną średnicę łba (22,4 mm dla M10), czyli średnicę, jaką miałby stożek doprowadzony do ostrej krawędzi, i rzeczywistą minimalną (19,22 mm) — tyle co najmniej musi mieć gotowy łeb. Rzeczywisty łeb ISO mieści się między tymi wartościami. Liczb 20 i 22,4 nie porównuje się więc wprost: to dwa różne wymiary.
| Gwint | dk DIN 7991 | dk ISO 10642 teoret. | k DIN 7991 | k ISO 10642 | różnica k |
|---|---|---|---|---|---|
| M3 | 6 | 6,72 | 1,7 | 1,86 | +0,16 |
| M4 | 8 | 8,96 | 2,3 | 2,48 | +0,18 |
| M5 | 10 | 11,2 | 2,8 | 3,1 | +0,3 |
| M6 | 12 | 13,44 | 3,3 | 3,72 | +0,42 |
| M8 | 16 | 17,92 | 4,4 | 4,96 | +0,56 |
| M10 | 20 | 22,4 | 5,5 | 6,2 | +0,7 |
| M12 | 24 | 26,88 | 6,5 | 7,44 | +0,94 |
| (M14) | 27 | 30,8 | 7 | 8,4 | +1,4 |
| M16 | 30 | 33,6 | 7,5 | 8,8 | +1,3 |
| M20 | 36 | 40,32 | 8,5 | 10,16 | +1,66 |
maksymalna
wymiar nominalny łba
klucz imbusowy 6
maksymalna — o 0,7 mm więcej
teoretyczna, przy ostrej krawędzi stożka
rzeczywista min. 19,22 mm
klucz imbusowy 6 — bez zmian
Co z tego wynika przy montażu
pogłębienie · klucz · zamiana
Klucz się nie zmienia: gniazdo s jest w obu normach takie samo, więc zamiana normy nie wymaga innego imbusa ani innej nasadki. Zmienia się to, jak łeb wypełnia pogłębienie. Sama ISO 10642 zwraca uwagę, że przy montażu trzeba zadbać o dopasowanie łba stożkowego do powierzchni oporowej pogłębienia, a dystrybutorzy wprost zastrzegają, że przejście z DIN 7991 na ISO 10642 wymaga sprawdzenia sytuacji montażowej.
Wskazanie inżynierskie
praktyka montażowa, nie wymóg normy
O tym, czy łeb zlicuje się z powierzchnią, decyduje jego rzeczywista średnica i wysokość w danej partii oraz wykonanie pogłębienia. Bez próby nie da się powiedzieć, o ile łeb ISO wystanie z pogłębienia wykonanego pod DIN.
- Istniejące pogłębienie pod DIN 7991 — przed zamianą na ISO 10642 sprawdź jedną śrubę w otworze. Jeśli łeb musi się licować (prowadnice, płyty, elementy przesuwne), zostań przy normie z rysunku albo uzgodnij zmianę pogłębienia w dokumentacji; nie usuwaj materiału bez sprawdzenia grubości i powierzchni oporowej.
- Nowa konstrukcja — wymiaruj pogłębienie pod łeb ISO 10642, czyli pod jego średnicę teoretyczną i wysokość k.
- Jedno połączenie, jedna norma — śruby obu norm w jednym rzędzie mogą dać łby na różnej wysokości.
Klasa 010.9: co oznacza zero
nośność ograniczona przez łeb
Aktualna ISO 10642 nosi tytuł „śruby z łbem stożkowym z gniazdem sześciokątnym o ograniczonej nośności”. Ze względu na geometrię łba jej siła zrywająca jest ograniczona — może być mniejsza, niż ISO 898-1 wymaga dla danej klasy — i norma zaznacza to w cechowaniu: przed klasą stoi zero — 08.8, 010.9, 012.9. Nośność łba norma przyjmuje jako 80 % nośności gwintu, dla wszystkich rozmiarów i klas.
Zero nie oznacza gorszej stali: poza siłą zrywającą śruba musi spełniać pozostałe wymagania swojej klasy wg ISO 898-1. Ograniczenie dotyczy tego, ile przeniesie cała śruba z takim łbem. To ta sama logika co przy niskich nakrętkach 04 i 05 opisanych w artykule o klasach wytrzymałości. W katalogu klasę z zerem mają także śruby opisane normą DIN 7991: 010.9 surowe i 010.9 ocynkowane.
Wskazanie inżynierskie
dobór typu łba i momentu
- Łeb stożkowy wybiera się dla płaskiej powierzchni i centrowania części, nie dla siły. Jeśli połączenie ma przenieść pełną nośność klasy 10.9 lub 12.9, stosuje się łeb walcowy — ISO 4762 — a nie śrubę stożkową wyższej klasy.
- Moment dokręcania śruby 010.9 dobieraj z uwzględnieniem ograniczonej nośności łba. Wartości liczone dla pełnej klasy, jak w tabeli momentów, tego ograniczenia nie zawierają.
Przykład zamiany: M10 w pogłębieniu pod DIN 7991
kontrola przed zamówieniem
Przykład i kontrola
wskazówki doboru, nie zatwierdzenie zamiany
Przy M10 obie śruby przyjmują ten sam imbus, ale liczby średnicy łba DIN i teoretycznego stożka ISO nie znaczą tego samego. Nie wyliczaj wysokości wystawania z samej różnicy tych liczb. Sprawdź próbkę w rzeczywistym pogłębieniu.
- Porównaj kąt, tolerancje i sposób podparcia łba.
- Potwierdź ograniczoną nośność oraz moment dla danego wykonania.
- Pogłębianie gotowej części wymaga oceny pozostałej grubości i zgody dokumentacji.
Kiedy DIN 7991, kiedy ISO 10642
praktyka zamówień
Sytuacja — którą normę
- nowa konstrukcja, nowe pogłębienieISO 10642
- wymiana w gotowym pogłębieniu pod DINDIN 7991 lub próba
- M18, M22, M24tylko DIN 7991
- klasa 12.9ISO 10642 · 012.9
- stal nierdzewna A2 / A4ISO 10642
praktyka zamówień; wiersze 12.9 i A2 / A4 opisują ofertę katalogu
Co zostaje, co się zmienia
- =gwint i skokM3–M20
- =gniazdo sten sam klucz
- ≠wysokość łba kISO wyższy
- ≠średnica łba dkinna definicja
wg kart norm DIN 7991 i ISO 10642
Jak zamówić
norma · gwint × długość · klasa
- DIN 7991 – M12 × 60 – 8.8
- śruba z łbem stożkowym z gniazdem sześciokątnym, gwint M12, długość nominalna 60 mm (z łbem), klasa 8.8 — wzór z karty normy DIN 7991
- ISO 10642 – M12 × 40 – 12.9
- ta sama budowa wg ISO, długość 40 mm, klasa 12.9 — na łbie cechowanie 012.9; wzór z karty normy ISO 10642
Kolejność: norma – gwint × długość – klasa
Powiązane
karty norm · porównania · poradniki
- Karta normy DIN 7991 i karta normy ISO 10642 — pełne tabele wymiarów i warunki techniczne.
- DIN 912 a ISO 4762 — śruba imbusowa z łbem walcowym.
- Karta normy ISO 7380-1 — śruba z łbem półkulistym z gniazdem sześciokątnym.
- Klasy wytrzymałości śrub i nakrętek oraz tabela odpowiedników DIN i ISO.
Z katalogu
produkty, o których mowa w artykule · ceny brutto
- ISO 10642 · 60 wariantówŚruba imbusowa z łbem stożkowym ISO 10642, stal nierdzewna A2, pełny gwintod 7,12 złbrutto/opak
- DIN 7991 · 5 wariantówŚruba imbusowa z łbem stożkowym DIN 7991, kl. 10.9, bez powłoki, pełny gwintod 87,27 złbrutto/opak
- ISO 10642 · 102 wariantyŚruba imbusowa z łbem stożkowym ISO 10642, kl. 10.9, bez powłoki, pełny gwintod 17,43 złbrutto/opak
- DIN 7991 · 1 wariantŚruba imbusowa z łbem stożkowym DIN 7991, kl. 10.9, cynk płatkowy, pełny gwintod 235,10 złbrutto/opak
- ISO 10642 · 15 wariantówŚruba imbusowa z łbem stożkowym ISO 10642, kl. 12.9, bez powłoki, pełny gwintod 11,93 złbrutto/opak
- DIN 7991 · 2 wariantyŚruba imbusowa z łbem stożkowym DIN 7991, kl. 10.9, ocynk biały, pełny gwintod 164,48 złbrutto/opak
Źródła i dokumentacja
Wskazane materiały i wydania norm wykorzystano przy opracowaniu artykułu. Link do normy może prowadzić do opisu wydawcy; dostęp do pełnego tekstu bywa płatny. Wskazania inżynierskie oznaczamy osobno od wymagań norm.
- 1.
DIN 7991 / ISO 10642
DIN
Wymiary łba i gniazda, kąt stożka oraz ograniczenia nośności.
- 2.
Świat Śrub
Karty danych katalogowych: wymiary, symbole i dostępne wykonania; nie są pełnym tekstem norm.
- 3.
Czytaj dalej
Poradniki · 54 artykuły- Normy6 minDIN 912 a ISO 4762 — czy to ta sama śruba imbusowa?
- Normy8 minNormy DIN i ISO: dlaczego ta sama śruba ma dwa numery
- Klasy7 minKlasy wytrzymałości śrub i nakrętek: 4.6, 5.6, 8.8, 10.9, 12.9