Poradniki · Powłoki · tZn · tZn · 18.10.2026
Ocynk ogniowy czy galwaniczny: grubość, trwałość, nakrętka
Ocynk ogniowy jest zwykle znacznie grubszy od galwanicznego i wymaga uzgodnionego pasowania śruby z nakrętką. Galwaniczny daje cieńszą warstwę; oba systemy dobiera się do środowiska, wymaganej trwałości i klasy łącznika. Nie zamieniaj ich na podstawie samej średnicy gwintu ani nie przeliczaj godzin mgły solnej na lata pracy.
Opracowanie: specjaliści Świata Śrub · Źródła i zasady redakcyjne
Przykład: wymiana śruby 8.8U
przykład i kontrola przed zakupem
Przykład i kontrola
wskazówki doboru, nie zatwierdzenie zamiany
Do śruby oznaczonej 8.8U nie dobieraj nakrętki tylko według M12 i klasy 8. Potwierdź gwint wewnętrzny dla systemu z gwintem śruby w podwymiarze. Połączenie U z nadwymiarową nakrętką Z/X ma nadmierny luz.
- Rozdziel system śruby U i nakrętki 6H od systemu z nakrętką nadwymiarową.
- Nie poprawiaj opornego gwintu przez usuwanie powłoki lub przegwintowanie.
- Moment potwierdź dla dostarczonego kompletu, jego smarowania i metody montażu.
Różnica w liczbach
ISO 4042 · ISO 10684
cynk osadzany w kąpieli, potem pasywacja
bez wymagania w zamówieniu 3–5 µm; gwint 6g mieści 7–12 µm (M8–M24)
cynk 5–8 µm, pasywacja bezbarwna, do czerwonej korozji
zwykła śruba, zwykła nakrętka
jasny, równy, z barwą pasywacji
ciekły cynk 455–480 °C, potem wirowanie
zawsze powyżej 40 µm; średnio co najmniej 50 µm
śruby do klasy 10.9, nakrętki do klasy 12
podwymiar śruby albo nadwymiar nakrętki
szary, chropowaty; barwa z czasem się zmienia
Grubość to trwałość
ubytek cynku wg ISO 9223
Grubsza warstwa cynku daje większy zapas ochrony przy porównywalnej ekspozycji. ISO 9223 podaje jednak ubytek w pierwszym roku, a nie stałą szybkość zużycia na cały okres pracy. Tabela poniżej opisuje kategorie atmosfery; nie stanowi gwarancji trwałości gotowego łącznika.
| Kategoria | Ubytek cynku w 1. roku [µm] |
|---|---|
| C1 · bardzo mała | ≤ 0,1 |
| C2 · mała | 0,1–0,7 |
| C3 · średnia | 0,7–2,1 |
| C4 · duża | 2,1–4,2 |
| C5 · bardzo duża | 4,2–8,4 |
| CX · ekstremalna | 8,4–25 |
Wskazanie inżynierskie
rachunek orientacyjny: grubość ÷ ubytek roczny
Poniższe liczby to wyłącznie wynik dzielenia przyjętych grubości przez granice ubytku z pierwszego roku. Pokazują wpływ grubości, ale nie prognozują czasu renowacji konkretnej śruby. Nie uwzględniają szczelin, uszkodzeń, pasywacji, top coatu ani zmiany szybkości korozji z czasem.
| Kategoria | Galwaniczny 8 µm | Ogniowy 50 µm |
|---|---|---|
| C3 | ok. 4–11 lat | ok. 24–71 lat |
| C4 | ok. 2–4 lat | ok. 12–24 lat |
| C5 | ok. 1–2 lat | ok. 6–12 lat |
Gruby cynk ma jedną słabość na starcie. Świeżo ocynkowane elementy składowane w wilgoci pokrywają się białym nalotem — białą korozją cynku. ISO 10684 przewiduje na życzenie odbiorcy chromianowanie albo fosforanowanie, które to ryzyko zmniejsza; na ogół żadna obróbka po cynkowaniu nie jest potrzebna.
Typowo grubszy ocynk ogniowy rozważa się przy większej ekspozycji zewnętrznej, a galwaniczny przy łagodniejszych warunkach. Ostateczny dobór wymaga specyfikacji środowiska i całego połączenia. Opisy kategorii C1–C5 i dobór powłoki do środowiska znajdziesz w artykule o powłokach i korozji.
Gruba warstwa nie mieści się w gwincie
ISO 10684, rozdz. 6
Kilka mikrometrów cynku galwanicznego mieści się w luzie, który gwint 6g zostawia z założenia: dla M10 to ok. 8 µm, dla M24 — 12 µm (kody i grubości powłok). Ponad 40 µm na boku zwoju w tym luzie się nie zmieści. Ocynkowana ogniowo śruba z gwintem 6g nie wejdzie w nakrętkę 6H — ISO 10684 nazywa to kolizją gwintów. Norma daje dwa wyjścia i każe je oznaczać na wyrobie:
gwint zwykły, cynkowany po nagwintowaniu
gwintowana z nadwymiarem po cynkowaniu
litera Z lub X zaraz za klasą nakrętki
śruby EN 14399-4: gwint 6g przed cynkowaniem wg karty normy
gwint zmniejszony przed cynkowaniem
zwykła tolerancja, gwintowana po cynkowaniu
litera U zaraz za klasą śruby
DIN 933, DIN 931, pręty DIN 976
- tZn
- ocynk ogniowy (zanurzeniowy), wg ISO 10684
- 8.8U
- śruba klasy 8.8 z gwintem w podwymiarze 6az — do nakrętki bez dodatkowej litery
- 8Z · 8X
- nakrętka klasy 8 z gwintem nadwymiarowym 6AZ albo 6AX — do śruby bez litery U
- oc.B
- ocynk galwaniczny biały, wg ISO 4042 — zwykły gwint 6g / 6H
Znaki wg ISO 10684 (6.2.2, 6.2.3); skróty z katalogu
W obu metodach gwint nakrętki nacina się dopiero po cynkowaniu i nie wolno go potem gwintować ponownie. Nakrętka ma więc w gwincie gołą stal — chroni ją cynk śruby, i to wystarcza. Wymiary inne niż gwint, jak rozmiar klucza czy wysokość łba, obowiązują przed cynkowaniem.
Przy M8 i M10 obie metody kosztują nośność: ISO 10684 podaje dla nakrętek z nadwymiarem i śrub w podwymiarze tych rozmiarów obciążenia niższe niż ISO 898-1 i ISO 898-2. Poniżej M8 i przy skoku mniejszym niż 1,25 mm cynkowania ogniowego gwintów norma nie zaleca.
Wskazanie inżynierskie
zakup i montaż
- Jeden system. Śruby, nakrętki i podkładki tZn kupuj razem, najlepiej od jednego producenta — Institut Feuerverzinken zwraca uwagę, że pasowanie zapewnia się zwykle wykonując komplet śruba + nakrętka.
- Sprawdź znak przed montażem. Nakrętka 8Z lub 8X — tylko do śruby bez litery U. Śruba 8.8U — tylko z nakrętką bez Z i X.
- Nie przegwintowuj. Nakrętki, która ciężko idzie, nie poprawia się gwintownikiem — norma tego zabrania. Zwykła nakrętka oc.B na śrubie tZn, nawet jeśli wejdzie, zostaje najsłabszym punktem połączenia: ma kilka mikrometrów cynku.
- Moment. Na grubym cynku tarcie jest wyższe i mniej powtarzalne — tabela momentów dla μ = 0,12 tu nie obowiązuje.
Klasy wytrzymałości i wodór
ISO 10684 · ISO 4042
ISO 10684 obejmuje śruby do klasy 10.9. Części o twardości od 320 HV, czyli śruby 10.9, czyści się przed cynkowaniem kwasem z inhibitorem, alkalicznie albo mechanicznie, bo wodór z trawienia może nie zdążyć uciec w kąpieli i wywołać kruche pęknięcie. Śrub 10.9 od M27 nie wolno cynkować w wysokiej temperaturze, 530–560 °C. Klasy 12.9 norma nie obejmuje.
W ocynku galwanicznym wodór wprowadzają trawienie i sama elektroliza — dla klas 10.9 i 12.9 omawiamy to w artykule o kruchości wodorowej. Zestawy do połączeń sprężanych wg EN 14399 cynkuje się ogniowo według ISO 10684; ich dobór opisuje artykuł o śrubach HV.
Który ocynk wybrać
dobór — praktyka
Wskazanie inżynierskie
typowe wybory, nie wymóg normy
| Sytuacja | Ocynk | Uwagi |
|---|---|---|
| wnętrze, pod dachem, bez kondensacji | galwaniczny (oc.B) | gładki, tani, każda nakrętka 6H |
| konstrukcja, ogrodzenie, balustrada na zewnątrz | ogniowy (tZn) | od M8; komplet śruba + nakrętka z jednego systemu |
| gwint poniżej M8, wkręty, drobne elementy | galwaniczny albo cynk płatkowy | ogniowego norma nie zaleca |
| klasa 12.9 z powłoką | cynk płatkowy | poza zakresem ISO 10684; galwaniczny — ryzyko wodoru |
Ocynk w parze ze stalą nierdzewną, aluminium i miedzią — w artykule o korozji galwanicznej.
Z katalogu
produkty, o których mowa w artykule · ceny brutto
- DIN 580 · 4 wariantyŚruba z uchem U DIN 580, stal C15E, ocynk ogniowyod 35,23 złbrutto/opak
- EN 14399-4 · 8 wariantówNakrętka do połączeń sprężanych EN 14399-4, kl. 10, ocynk ogniowyod 24,67 złbrutto/opak
- DIN 933 · 281 wariantówŚruba z łbem sześciokątnym DIN 933, kl. 8.8, ocynk białyod 25,18 złbrutto/opak
- EN 14399-4 · 71 wariantówŚruba do połączeń sprężanych EN 14399-4, kl. 10.9, ocynk ogniowyod 34,77 złbrutto/opak
- DIN 1478 · 9 wariantówKorpus napinacza rurowego DIN 1478, ocynk ogniowyod 38,82 złbrutto/szt
- ISO 7380-2 · 12 wariantówŚruba z łbem grzybkowym z kołnierzem ISO 7380-2, kl. 10.9, ocynk biały, zabezpieczenie gwintu Nylon, pełny gwintod 60,57 złbrutto/opak
- DIN 933 · 17 wariantówŚruba z łbem sześciokątnym DIN 933, kl. 8.8U, ocynk ogniowyod 75,67 złbrutto/opak
- DIN 582 · 3 wariantyNakrętka z uchem DIN 582, stal C15E, ocynk ogniowyod 24,93 złbrutto/opak
Źródła i dokumentacja
Wskazane materiały i wydania norm wykorzystano przy opracowaniu artykułu. Link do normy może prowadzić do opisu wydawcy; dostęp do pełnego tekstu bywa płatny. Wskazania inżynierskie oznaczamy osobno od wymagań norm.
- 1.
Electroplating and zinc flake (04/2022)
Bossard
Warunki badania NSS: stan po powlekaniu a po dostawie; transport i montaż wpływają na ochronę.
- 2.
ISO 10684:2004
ISO
Ocynk ogniowy elementów złącznych, dopasowanie gwintów i załącznik A.
- 3.
- 4.
ISO 9223
ISO
Kategorie korozyjności atmosfery i ubytki materiału.
Czytaj dalej
Poradniki · 54 artykuły- Powłoki9 minPowłoki i odporność na korozję
- Powłoki6 minKruchość wodorowa śrub: 10.9 i 12.9 z powłoką
- Konstrukcje7 minŚruby HV wg EN 14399: zestawy do połączeń sprężanych